Vücudun sessiz dengesi: Sodyum ne işe yarıyor?

Kanın miktarının ve damar içi basıncının düzenlenmesinden sorumlu olan sodyum; kortizon, aldosteron ve antidiüretik (ADH) hormonları tarafından düzenleniyor.

1 • Sodyum hangi besinlerde bulunuyor?

• Sofra tuzu, maden suyu
• Konserveler, salamuralar
• Peynirler (2500 mg/100 g)
• Kabuklu su ürünleri (500 mg/100 g)
• Tam yağlı süt (50 mg/100 g)
• Kırmızı et, tavuk, hindi ve balık (40-100 mg/100 g)
• Meyveler, sebzeler, tahıllar (20 mg/100 g)
• Ceviz, fındık, fıstık
• Fast food gıdalar

Sodyumun en büyük kaynağı aslında tuzluğu görmekten çok etiket okumayı gerektiren işlenmiş gıdalar! Günlük alımın önemli bir kısmı, fark etmeden tüketilen salamura, fast food ve hazır ürünlerden geliyor. Bu yüzden doğal besinlerdeki düşük sodyum içeriği çoğu zaman tabloyu tek başına yansıtmıyor.

2 • Sodyum düzeyim düşük olabilir mi?

Kandaki sodyum oranının 136 mEq/L’nin altında olması sodyum düşüklüğü olarak biliniyor.

• Sodyum kaybı
• Vücutta su birikmesi
• Tiroit hormon düzeyinin düşük olması
• Kortizon hormon düzeyinin düşük olması

ADH düzeyinin yüksek olması, sodyum düşüklüğünün nedenleri arasında yer alıyor. Ancak tuzun az tüketilmesi, sodyum oranının düşmesinin gerekçesini oluşturmuyor.

3 • Sodyum düzeyimin düştüğünü nasıl anlarım?

• Baş ağrısı
• Kas krampları
• Mide bulantısı ve kusma
• Hâlsizlik, yorgunluk ve baygınlık

Bu belirtiler genellikle sodyum düşüklüğünün beyin ve kas fonksiyonlarını etkilemesiyle ortaya çıkıyor. Özellikle hâlsizlik ve baş dönmesi, vücudun sıvı-elektrolit dengesinde ciddi bir kayma olduğuna işaret edebiliyor.

4 • Kullandığım ilaçlar sodyum oranımı düşürüyor olabilir mi?

• Diüretik ilaçlar (Lasix, Desal, Medisal, Uradex)
• Morfin
• Antiromatizmal ilaçlar (Ibuprofen, Naproksen)
• Psikiyatrik ilaçlar (Prozac, Tofranil)

Bazı ilaçlar böbreklerden sodyum atılımını artırarak ya da sıvı dengesini değiştirerek bu tabloya yol açabiliyor. Özellikle diüretikler ve bazı psikiyatrik ilaçlar bu açıdan daha yakından izleniyor. Bu nedenle ilaç kullanımı olan bireylerde düzenli takip önem taşıyor.

5 • Diyetisyen denetiminde sodyumu kısıtlı beslenmenin yararları nelerdir?

• Hipertansiyon
• Böbrek taşları
• Mide kanseri
• Osteoporoz (kemik erimesi)

Diyetteki sodyum miktarı kısıtlanarak yukarıdaki hastalıkların risk faktörleri azalıyor. Sodyumun kontrollü azaltılması, damar içi basıncı düşürerek kalp-damar sistemine ciddi bir koruyucu etki sağlıyor. Aynı zamanda böbrek yükünü azaltarak uzun vadeli komplikasyon risklerini de geriletiyor. Bu etki, dengeli bir diyet planı içinde çok daha belirgin¹ hâle geliyor.

Sodyum dengesi bireysel değerlendirilmesi gereken hassas bir denge alanı; en doğru yaklaşım, kişiye özel beslenme planının profesyonel destekle oluşturulması! Sodyum hakkında geniş bilgi için hekiminizle ve diyetisyeninizle görüşün. Sağlıklı, dengeli ve keyifli günler diliyorum.

¹World Health Organization. (2012). Guideline: Sodium intake for adults and children. Geneva: WHO.