Son dönemde sıkça duyulan nosebo etkisi nedir?

Klinik sonuçlar üzerinde önemli yansımaları bulunan nosebo etkisi, plasebonun karanlık tarafı veya plasebonun kötü kardeşi şeklinde¹ tarifleniyor.

1 • Nosebo etkisi nedir?

Tedaviden bağımsız olarak azalan iyileşmeye ya da artan advers etki sıklığına nosebo etkisi adı veriliyor. Advers etki, bir ilacın veya tedavinin istenmeyen, zararlı ve beklenmeyen yan etkisine deniyor.

Hastanın psikolojik durumu veya hasta-sağlık profesyoneli arasındaki iletişim, tedaviye ilişkin olumsuz beklentiler oluşturarak nosebo etkisine neden olabiliyor. Ayrıca arkadaş çevresi, aile, hasta-hasta iletişimleri, internet ve sosyal medya da olumsuz beklentileri besliyor.

2 • Nosebo etkisinin nedeni nedir?

Nosebo etkisinin oluşmasında psiko-nörobiyolojik süreçlerin etkili olduğu düşünülüyor. Tedaviye ilişkin olası yan etkilere odaklanmanın ağrı, impotans (cinsel iktidarsızlık), mide bulantısı, şişkinlik, ödem ve ağırlık artışı hissi verebileceği ifade ediliyor.

Hastanın tedavi sürecine inanması, hekimine ve diyetisyenine güven duyması uygulanan tedavinin biyolojik etkisinden daha fazla iyileştirici etki yaratabiliyor. Bu durum plasebo etkisiyle benzer şekilde, hastanın psikolojik olarak sürece katılımının fiziksel iyileşmeyi hızlandırdığını gösteriyor. Yani tedaviye inanç, bazen ilacın kendisinden daha güçlü bir sonuç¹ doğurabiliyor.

Nosebo etkisi beslenme tedavisine güvensizliğe, klinik yanıtta azalmaya ve tedaviyi bırakmaya neden olabiliyor. Son dönemde laktoz intoleransına ve glüten duyarlılığına yönelik artan şikâyetlerde nosebo etkisi önemli bir neden olarak görülüyor.

3 • Nosebo etkisine karşı neler yapılabilir?

Beslenme tedavinize yönelik olumsuz düşüncelerden uzak durmanızı ve sağlık profesyoneline güvenmenizi öneriyorum.

Nosebo etkisine yönelik bilimsel araştırmalar yapılmaya devam ediyor. Konu hakkında geniş bilgi için hekiminizle ve diyetisyeninizle görüşün. Sağlıklı ve keyifli günler diliyorum.

¹Tanrıverdi, L. H., Parlakpınar, H. (2019). Güncel bir tıbbi kavram: Nosebo, J Tradit Complem Med. 2019;2(3):151-9 (DOI: 10.5336/jtracom.2019-71227)